Estrogen a włosy - jak spadek estrogenu wpływa na wypadanie włosów

Po nagłym spadku estrogenu, na przykład po porodzie albo po odstawieniu tabletek hormonalnych, włosy zaczynają wypadać mocniej dopiero po 2-4 miesiącach. Tyle mija od bodźca do wypadnięcia włosa: mieszek najpierw obkurcza się przez 4-6 tygodni, a potem odpoczywa kolejne 2-3 miesiące. Na zdrowej skórze głowy 90-95% mieszków jest w fazie wzrostu, a dziennie wypada zwykle 100-150 włosów; takie wypadanie cichnie samo w ciągu 3-6 miesięcy od ustąpienia wyzwalacza (przegląd Malkud, 2015). Powolny spadek estrogenu w okresie zmian hormonalnych działa inaczej: sprzyja przerzedzaniu, które w brytyjskim badaniu 377 kobiet dotyczyło 6% pań przed 50. rokiem życia i 38% po siedemdziesiątce (Birch i wsp., 2001).

Najpierw to, co widzisz na szczotce i w lustrze

Rzadko zaczyna się od myśli „mam pewnie niski estrogen". Zaczyna się od drobiazgów:

• gumka, którą kucyk owijałaś dwa razy, nagle wymaga trzeciego obrotu;
• po myciu głowy na kratce odpływu zbiera się kłębek, którego wcześniej nie było;
• przedziałek w świetle z góry wygląda na szerszy, a czubek głowy lekko prześwituje;
• kilka miesięcy po porodzie, po odstawieniu tabletek albo po ostrym odchudzaniu wypadanie przyspiesza, choć „przecież nic się nie stało".

Ten ostatni punkt jest kluczem. Włosy reagują z opóźnieniem, więc przyczyny szukaj nie w tym tygodniu, tylko 2-4 miesiące wstecz.

Jak estrogen wpływa na włosy?

W skórze głowy działają receptory estrogenowe o wysokim powinowactwie, a jednostka włosowo-łojowa ma wyraźną aktywność aromatazy, czyli enzymu przekształcającego androgeny w estradiol. Przegląd w „Endocrine Reviews" opisuje mieszek wprost jako cel i źródło estrogenów jednocześnie (Ohnemus i wsp., 2006).

W praktyce oznacza to trzy rzeczy:

• Faza wzrostu. U kobiet wysoki poziom estrogenów idzie w parze z większym odsetkiem włosów w anagenie, czyli w fazie wzrostu.
• Przeciwwaga dla androgenów. Androgeny działają przez receptory w brodawce włosa, a większość mieszków potrzebuje 5-alfa-reduktazy, żeby przekształcić testosteron w DHT (Grymowicz i wsp., 2020). Aromataza pracuje w drugą stronę: robi z części androgenów estrogeny.
• Wspólna regulacja ze skórą. Gruczoł łojowy należy do tej samej jednostki włosowo-łojowej i to on ma najsilniejszą aktywność aromatazy (Ohnemus i wsp., 2006). Dlatego zestaw „przerzedzenie na czubku + szybciej przetłuszczające się włosy + niedoskonałości cery + owłosienie na twarzy + nieregularny cykl" to nie pięć osobnych spraw, tylko jeden sygnał androgenowy - i to on decyduje, czy lekarz sięgnie po badania hormonalne (Fabbrocini i wsp., 2018). Częstsze mycie głowy niczego tu nie psuje. Więcej o tym w tekście cera a hormony.

Najlepszym „eksperymentem naturalnym" jest ciąża. W tureckim badaniu 116 kobiet (Gizlenti i Ekmekci, 2014) porównano cztery grupy: 28 kobiet w 24. tygodniu ciąży, 30 tuż przed porodem, 29 w 4. miesiącu po porodzie i 29 w pierwszym roku po nim. Odsetek włosów w anagenie był w 4. miesiącu po porodzie istotnie niższy niż w obu punktach ciąży (p = 0,045 i p = 0,038), a telogenu odpowiednio wyższy. U mam karmiących anagen w 4. miesiącu był wyższy niż u niekarmiących (p = 0,014), ale po roku różnica zanikała (p = 0,385). Średnich procentów autorzy nie podali, podkreślili za to, że u większości kobiet te przesunięcia nie były duże.

Po jakim czasie spadek estrogenu widać na włosach?

Żeby zrozumieć to opóźnienie, trzeba znać rytm włosa. Według przeglądu Malkud (2015) mieszek przechodzi przez trzy fazy:

1. Anagen (wzrost) - od 2 do 8 lat. W danym momencie jest w nim 90-95% włosów.
2. Katagen (przejście) - 4-6 tygodni, mieszek się obkurcza.
3. Telogen (spoczynek) - 2-3 miesiące, po których włos wypada, a na jego miejsce zaczyna rosnąć nowy.

Stąd najważniejsza zasada: włosy odpowiadają na zmianę hormonalną z opóźnieniem 2-4 miesięcy. Jeśli estrogen spadł w maju, szczotka „powie" o tym latem.

A teraz liczba, która tłumaczy resztę. Włos na głowie rośnie około 0,35 mm dziennie, czyli mniej więcej 1 cm miesięcznie i 15 cm rocznie (StatPearls, „Physiology, Hair"). Włos, który ruszył dzisiaj, po kwartale ma 3 centymetry - to sterczący meszek przy przedziałku, nie gęstsza fryzura. Żeby nowe włosy dorosły do reszty, potrzeba kilkunastu centymetrów, czyli ponad roku, i dlatego Malkud podaje 12-18 miesięcy do odrostu widocznego w lustrze. To nie pesymizm, tylko arytmetyka. Nie oceniaj więc efektu po długości, tylko po tym, czy przy przedziałku pojawił się pas krótkich, nowych włosków. Co dzieje się w tym czasie z mieszkiem, opisuję w tekście hormonalne wypadanie włosów - czy odrosną.

Z tego samego powodu pojedynczy cykl nie daje nagłego wypadania. Estrogen rośnie w fazie folikularnej i spada przed miesiączką, ale to wahania rzędu dni, a mieszek „myśli" miesiącami. Jeśli widzisz więcej włosów przed okresem, przyczyna zwykle leży gdzie indziej.

Czy spadek estrogenu powoduje wypadanie włosów?

Może się do niego przyczyniać, ale scenariusz zależy od tempa spadku.

Kto odczuje to mocniej. Sam spadek estrogenu zwykle nie wystarcza. Dokładają się rzeczy, które obciążają mieszek w tym samym czasie: obfite miesiączki i niskie zapasy żelaza, ostra redukcja kalorii, infekcja z gorączką, długi stres. Jeśli dwie z nich zeszły się w jednym kwartale, wypadanie będzie wyraźniejsze i potrwa dłużej.

Fakt, który studzi emocje. Dwóch autorów przejrzało opublikowane dane i nie znalazło ani jednej pracy z istotną statystycznie różnicą w ilości wypadających włosów między kobietami w ciąży a po porodzie. Wniosek postawili ostro: zjawisko jest tak nieostro zdefiniowane, że „poporodowe wypadanie telogenowe" jako odrębna kategoria właściwie nie istnieje (Mirallas i Grimalt, 2016). To nie znaczy, że Twoje włosy nie wypadają - znaczy tyle, że gdy wypadanie się przedłuża, nie warto zrzucać wszystkiego na hormony zamiast szukać niedoborów. To samo dotyczy pierwszych miesięcy po odstawieniu antykoncepcji.

Powolny spadek to inna historia. U Birch i wsp. (2001) średnia gęstość włosów spadała z 293 na cm² w wieku 35 lat do 211 w wieku 70 lat. Najciekawszy jest jednak inny wniosek tej pracy: gęstość włosów u kobiet ma rozkład normalny, a większość kobiet z żeńskim wzorem przerzedzania mieści się w dolnej połowie tego rozkładu, czyli wciąż w normie. Porównywanie się z koleżanką nie ma więc sensu - sens ma porównanie ze sobą sprzed roku. Fabbrocini i wsp. (2018) dodają, że ten wzór widać u 12% kobiet do 29. roku życia, u 25% do 49. i u 41% do 69.

Decyzje o preparatach hormonalnych i o preparatach na receptę podejmuje lekarz: dermatolog albo ginekolog-endokrynolog.

Czy nadmiar estrogenu też może szkodzić włosom?

W internecie często pada hasło „przewaga estrogenowa". Uczciwie: dobrych badań u kobiet, które by to potwierdzały, nie ma. Wiemy za to dwie rzeczy, które sobie przeczą:

• U myszy estradiol nakładany na skórę zatrzymywał mieszki w fazie spoczynku, a substancja blokująca receptor estrogenowy wprowadzała je we wzrost. Receptor ten był w brodawce włosa najsilniej obecny właśnie w mieszku spoczynkowym (Oh i Smart, 1996).
• U kobiet najwyższy w życiu poziom estrogenów, czyli ciąża, idzie w parze z większym odsetkiem włosów w fazie wzrostu (Gizlenti i Ekmekci, 2014).

Przegląd Lephart (2019) nazywa ten temat wprost „zagadkowym": estradiol w jednych badaniach pobudza wzrost włosa, w innych go hamuje, a wynik zależy od typu receptora, enzymów w mieszku, gatunku i miejsca na ciele. Nie wiemy tego na tyle dobrze, żeby przeliczać estradiol na gęstość włosów. Zamiast szukać jednego winnego hormonu, sprawdź, co zmieniło się kilka miesięcy wcześniej.

Wypadanie czy przerzedzanie - jak odróżnić, co się dzieje?

Hormonalne tło daje dwa różne obrazy, a każdy prowadzi do innych kroków.

Przy wypadaniu telogenowym traci się zwykle mniej niż połowę włosów ze skóry głowy, a proces jest niebliznowaciejący: mieszek nie znika, tylko odpoczywa (Malkud, 2015). Stąd dobre rokowanie. Przy miniaturyzacji liczy się czas, bo najwcześniejszą cechą diagnostyczną jest zróżnicowanie średnicy łodyg powyżej 20% (Fabbrocini i wsp., 2018) - lekarz zobaczy to w trichoskopii dużo wcześniej, niż Ty w lustrze. Dlatego przy szerszym przedziałku nie czekaj pół roku, „aż samo przejdzie".

Hormony a włosy - estrogen to tylko jeden z graczy

Kiedy pytasz „hormony a włosy", odpowiedź obejmuje znacznie więcej niż estrogen.

Szerszy obraz daje artykuł o hormonalnych i metabolicznych przyczynach wypadania włosów u kobiet.

Fitoestrogeny na wypadanie włosów - co mówią badania?

Fitoestrogeny to związki roślinne o budowie podobnej do estradiolu. Łączą się z receptorami estrogenowymi, choć znacznie słabiej niż własne hormony. Główne grupy to izoflawony (soja, tofu), lignany (siemię lniane, sezam) i kumestany (kiełki lucerny). Duży przegląd w „British Journal of Pharmacology" podsumowuje, że dane o korzyściach nie przeważają wyraźnie nad możliwymi ryzykami (Rietjens i wsp., 2017).

A włosy? Jedno z nielicznych badań na ludziach pochodzi z Japonii (Harada i wsp., 2007): przez 5 miesięcy 48 osób z utratą włosów przyjmowało 75 mg izoflawonów i 6 mg kapsaicyny dziennie albo placebo. Poprawę opisano u 20 z 31 osób (64,5%) w grupie aktywnej i u 2 z 17 (11,8%) w grupie placebo. Brzmi obiecująco, ale izoflawony podawano razem z kapsaicyną, więc efektu samej soi nie da się wyodrębnić. Dlatego mówię o fitoestrogenach „badania sugerują", a nie „działają na włosy" - jedna praca na 48 osobach, z drugim składnikiem w tle, to za mało, żeby komuś polecać ekstrakt z soi na wypadanie.

Moje stanowisko jako dietetyczki: soja i siemię lniane jako część zbilansowanej diety są w porządku. Skoncentrowanych ekstraktów fitoestrogenowych nie traktowałabym jako sposobu na wypadanie włosów, zwłaszcza jeśli przyjmujesz preparaty hormonalne.

Co wspiera włosy, gdy hormony się zmieniają? Plan na 90 dni

Na poziom estrogenu dietą wpływasz w ograniczonym stopniu, ale masz realny wpływ na to, czy mieszek ma z czego budować włos. W jego macierzy wszystkie komórki są aktywne mitotycznie i stale przesuwają się w górę, żeby wbudować się w łodygę (StatPearls, „Physiology, Hair"), dlatego ta tkanka szybko odczuwa braki.

1. Dzień 1: punkt odniesienia. Zrób zdjęcie przedziałka i zapisz, co działo się kwartał wcześniej: poród, odstawienie tabletek, infekcja z gorączką, dieta, silny stres.
2. Tydzień 1: ferrytyna. Gdybym miała wybrać jedno badanie przed jakimkolwiek suplementem, wybrałabym właśnie ją. Niski poziom żelaza bywa łączony z rozlanym wypadaniem włosów u kobiet, zwłaszcza przy obfitych miesiączkach, choć autorzy dużego przeglądu przyznają, że dowodów na badanie wszystkich po kolei nie ma (Trost i wsp., 2006). Żelazo uzupełniaj dopiero po wyniku - więcej w tekście żelazo a obfite miesiączki.
3. Codziennie: białko w każdym głównym posiłku. Włos to w większości keratyna, więc jaja, ryby, strączki, nabiał czy tofu powinny być na talerzu trzy razy dziennie.
4. Bez głodówek. Gwałtowna redukcja kalorii jest wymieniona wprost wśród wyzwalaczy wypadania telogenowego (Malkud, 2015), a duży deficyt energii potrafi dodatkowo rozregulować cykl.
5. Składniki z oświadczeniami zdrowotnymi. Tych dotyczących wprost włosów jest niewiele: biotyna pomaga zachować zdrowe włosy (opinia EFSA z 2010 roku), a cynk pomaga zachować zdrowe włosy, skórę i paznokcie. Przy hormonach dochodzą dwa inne: witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej, a kwas pantotenowy do prawidłowej syntezy i metabolizmu hormonów steroidowych. Poza tą listą nie ma czego obiecywać.
6. Dzień 90: porównanie. Zrób zdjęcie przedziałka w tym samym świetle. Najczęstszy błąd, jaki widzę, to ocena po trzech tygodniach - wtedy nowy włos ma około 7 milimetrów.

Jeśli wolisz jeden słoik zamiast czterech, Osana Support łączy 12 witamin i minerałów w aktywnych formach, w tym biotynę, witaminę B6 w formie P-5-P i kwas pantotenowy. Powstaje w Polsce, w zakładzie działającym w oparciu o HACCP i standardy GMP, każda partia jest badana pod kątem drobnoustrojów i metali ciężkich, a słoik jest szklany, bez wypełniaczy, dwutlenku tytanu i talku. Przegląd składników zebrałam w tekście włosy a hormony - składniki wsparcia.

Jakie badania zrobić i kiedy iść do lekarza?

Umów wizytę u dermatologa, jeśli wypadanie trwa dłużej niż 6 miesięcy, przedziałek wyraźnie się poszerza, włosy wypadają placami albo dochodzą inne objawy: nieregularny cykl, nasilone owłosienie na twarzy, niedoskonałości cery, duże zmęczenie, zmiany masy ciała.

Fabbrocini i wsp. (2018) podkreślają, że to objawy nadmiaru androgenów decydują, jak szeroko szukać przyczyn hormonalnych; u kobiet bez nich szeroki panel rzadko coś zmienia. Punkt wyjścia do rozmowy z lekarzem:

• podstawa: morfologia, ferrytyna, hormony tarczycy (TSH), witamina D;
• przy nieregularnym cyklu lub objawach nadmiaru androgenów: testosteron, SHBG, DHEA-S, prolaktyna, a estradiol, FSH i LH zwykle w 2.-5. dniu cyklu.

Pułapka, o której rzadko się mówi: ferrytyna rośnie przy stanie zapalnym i infekcji, więc wynik zrobiony tydzień po chorowaniu potrafi wyjść zawyżony i zamaskować niedobór (Trost i wsp., 2006). Jeśli właśnie chorowałaś, odczekaj. Dlaczego przy hormonach płciowych liczy się dzień cyklu, wyjaśniam w tekście fazy cyklu miesiączkowego a hormony.

Najważniejsze w trzech zdaniach

Nagły spadek estrogenu po porodzie czy po odstawieniu tabletek daje przejściowe wypadanie z kilkumiesięcznym opóźnieniem, które zwykle cichnie w ciągu 3-6 miesięcy, a powolny spadek w okresie zmian hormonalnych sprzyja przerzedzaniu u kobiet z predyspozycją. Danych o fitoestrogenach i włosach u ludzi jest bardzo mało, a wpływ samego estradiolu na mieszek bywa sprzeczny. Masz realny wpływ na ferrytynę, białko i regularne jedzenie, a na ocenę daj sobie rok, bo włos rośnie centymetr na miesiąc i szybciej nie urośnie.

Bibliografia

1. The hair follicle as an estrogen target and source (Ohnemus U. i wsp., Endocrine Reviews, 2006) - PubMed
2. Hormonal Effects on Hair Follicles (Grymowicz M. i wsp., International Journal of Molecular Sciences, 2020) - PubMed
3. Human scalp hair: Modulation by various factors and hormones do estrogens inhibit or stimulate-A perplexing perspective (Lephart E.D., Journal of Cosmetic Dermatology, 2019) - PubMed
4. An estrogen receptor pathway regulates the telogen-anagen hair follicle transition and influences epidermal cell proliferation (Oh H.S., Smart R.C., Proceedings of the National Academy of Sciences, 1996) - PubMed
5. Telogen Effluvium: A Review (Malkud S., Journal of Clinical and Diagnostic Research, 2015) - PubMed
6. The Postpartum Telogen Effluvium Fallacy (Mirallas O., Grimalt R., Skin Appendage Disorders, 2016) - PubMed
7. The changes in the hair cycle during gestation and the post-partum period (Gizlenti S., Ekmekci T.R., Journal of the European Academy of Dermatology and Venereology, 2014) - PubMed
8. Hair density, hair diameter and the prevalence of female pattern hair loss (Birch M.P., Messenger J.F., Messenger A.G., British Journal of Dermatology, 2001) - PubMed
9. Female pattern hair loss: A clinical, pathophysiologic, and therapeutic review (Fabbrocini G. i wsp., International Journal of Women's Dermatology, 2018) - PubMed
10. Physiology, Hair (Hoover E., Alhajj M., Flores J.L., StatPearls Publishing) - NCBI Bookshelf
11. The diagnosis and treatment of iron deficiency and its potential relationship to hair loss (Trost L.B. i wsp., Journal of the American Academy of Dermatology, 2006) - PubMed
12. The potential health effects of dietary phytoestrogens (Rietjens I.M.C.M. i wsp., British Journal of Pharmacology, 2017) - PubMed
13. Administration of capsaicin and isoflavone promotes hair growth by increasing insulin-like growth factor-I production in mice and in humans with alopecia (Harada N. i wsp., Growth Hormone & IGF Research, 2007) - PubMed
14. Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to biotin and maintenance of normal skin and mucous membranes (ID 121), maintenance of normal hair (ID 121), maintenance of normal bone (ID 121), maintenance of normal teeth (ID 121), maintenance of normal nails (ID 121, 2877), reduction of tiredness and fatigue (ID 119), contribution to normal psychological functions (ID 120) and contribution to normal macronutrient metabolism (ID 4661) pursuant to Article 13(1) of Regulation (EC) No 1924/2006 (EFSA Journal 2010;8(10):1728) - EFSA

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub dietetykiem. Osana to suplement diety - nie jest przeznaczona do leczenia ani zapobiegania chorobom. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety.