Myo-inozytol a D-chiro-inozytol - czym się różnią i skąd proporcja 40:1

Myo-inozytol i D-chiro-inozytol to dwa z dziewięciu izomerów inozytolu, czyli odmiany tej samej cząsteczki różniące się ułożeniem jednej grupy hydroksylowej. Myo-inozytolu jest w organizmie zdecydowanie najwięcej: około 1 g dziennie dostarcza dieta, a około 4 g ciało wytwarza samo, głównie w nerkach. Drugi izomer powstaje z niego w wybranych tkankach i we krwi jest go mniej więcej czterdzieści razy mniej - stąd proporcja 40:1 (na przykład 4000 mg i 100 mg), najczęściej stosowana w suplementacji obydwiema formami.

Najpierw to, co widzisz: półka, etykieta, talerz

Rzadko która z nas zaczyna od biochemii. Zwykle od którejś ze scen poniżej:

• Stoisz przed półką: na jednym opakowaniu duże „40:1", na drugim „4:1", a trzecie ma wyłącznie D-chiro-inozytol.
• Koleżanka mówi „bierz sam myo", a na forum ktoś twierdzi, że bez D-chiro to pieniądze wyrzucone w błoto.
• Po obiedzie z makaronem i deserem zasypiasz nad biurkiem, a godzinę później znowu szukasz czegoś słodkiego.
• Czytasz „myo-inozytol 2000 mg, D-chiro-inozytol 50 mg" i nie wiesz, czy to ten sam układ co 4000 plus 100. (Tak, ten sam.)

Każda ma konkretne wyjaśnienie i równie konkretną odpowiedź.

Przy tej popołudniowej senności warto zatrzymać się dłużej, bo ma ona drugie dno. Glukoza i myo-inozytol rywalizują w jelicie o ten sam układ transportowy, a nadmiar sorbitolu obniża zawartość inozytolu wewnątrz komórek [Bevilacqua i Bizzarri, 2018]. Słodki obiad jest więc kiepskim towarzystwem dla porcji inozytolu, a spokojniejszy talerz pomaga i na senność, i na wchłanianie. Rozpisuję to przy cukrze a równowadze hormonalnej oraz w tekście o diecie w drugiej fazie cyklu.

Myo-inozytol - co to jest?

Myo-inozytol to cukroalkohol o pierścieniu z sześciu atomów węgla. Bywa nazywany „witaminą B8", choć witaminą nie jest: część zapotrzebowania pokrywa jedzenie, a resztę ciało wytwarza samodzielnie [Kiani i wsp., 2021].

Liczby mówią tu więcej niż definicje. W badaniu obejmującym 2064 osoby dorosłe średnie stężenie tej cząsteczki w osoczu wyniosło 26,9 µmol/l u kobiet i 28,5 u mężczyzn [Weston i wsp., 2022]. To zaskakująco mało przy tym, ile trzymają tkanki: w mózgu i w sercu myo-inozytol stanowi około 99,5% całej puli inozytoli [Dinicola i wsp., 2021]. Komórka nie czeka biernie na dostawę z krwi, tylko sama wciąga go do środka.

Buduje on fosfolipidy błon komórkowych, jest prekursorem wtórnych przekaźników, czyli cząsteczek przenoszących sygnał w głąb komórki [Milewska i wsp., 2016], i przekazuje sygnał insuliny oraz hormonu folikulotropowego (FSH), który w pierwszej połowie cyklu odpowiada za dojrzewanie pęcherzyka. Jak hormony zmieniają się dzień po dniu, rozpisuję w przewodniku o fazach cyklu a hormonach.

D-chiro-inozytol - co to jest i na co wpływa?

D-chiro-inozytol powstaje z myo-inozytolu dzięki enzymowi zwanemu epimerazą. Jej praca zależy od insuliny i różni się między tkankami, bo każda potrzebuje innego stosunku obu form [Bevilacqua i Bizzarri, 2018]. Najwięcej D-chiro mają tkanki magazynujące energię: tłuszczowa (35%), wątroba (30%) i mięśnie (26%) [Dinicola i wsp., 2021].

Na pytanie „na co jest D-chiro-inozytol" literatura odpowiada opisem funkcji, a nie obietnicą efektu. Wymienia sygnał insulinowy wewnątrz komórki, powiązany z magazynowaniem glukozy w postaci glikogenu [Bevilacqua i Bizzarri, 2018], oraz wpływ na enzymy wytwarzające hormony steroidowe, w tym na aromatazę, która zamienia androgeny w estrogeny [Gambioli i wsp., 2021].

Oba wątki schodzą się dokładnie tam, gdzie cykl miesiączkowy, dlatego inozytole bada się najczęściej razem z gospodarką glukozowo-insulinową. W jedzeniu znajdziesz go w gryce i w strączkach, ale w dużo mniejszych ilościach niż myo-inozytol.

Myo-inozytol a D-chiro-inozytol - najważniejsze różnice

Najprościej: myo-inozytol to „surowiec" obecny niemal w każdej komórce, a D-chiro-inozytol to jego wyspecjalizowana pochodna, której powstaje tyle, ile potrzebuje dana tkanka.

Udziały tkankowe pochodzą z zestawienia Dinicoli i wsp. (2021), a dane o aromatazie z hodowli komórkowych i badań na zwierzętach [Sacchi i wsp., 2016; Bizzarri i wsp., 2023]. Czy jest przez to „słabszy"? Nie, zużywamy go w mniejszych ilościach i do innych zadań. W jajniku obie formy ciągną wręcz w przeciwne strony, dlatego liczy się proporcja, a nie dawka jednej z nich.

Skąd proporcja inozytol 40:1?

Liczba 40:1 nie wzięła się znikąd. Przegląd Milewskiej i wsp. (2016) opisuje, że obie formy występują w surowicy w stosunku około 40:1. Suplementy zaczęły ją odtwarzać, a publikacje z ostatniej dekady nazywają ten układ najczęściej stosowanym [Unfer i wsp., 2017]. W praktyce to zwykle 4000 mg myo-inozytolu i 100 mg D-chiro-inozytolu na dobę.

Ważne: 40:1 dotyczy krwi, a nie każdej tkanki. W płynie pęcherzykowym sięga mniej więcej 100:1, a w komórkach osłonki około 20:1 [Dinicola i wsp., 2021]. Wniosek: nie „dopychać" żadnej z form, tylko podać obie tak, jak trzyma je krew, a resztę zostawić epimerazie.

Ten sam przegląd porównuje proporcje wprost. W badaniu klinicznym Nordio i wsp. z 2019 roku 56 uczestniczek podzielono na siedem ośmioosobowych grup, a każda przez trzy miesiące przyjmowała 2 g inozytoli dwa razy dziennie w innym układzie, od samego D-chiro-inozytolu aż po 80:1. Punktem końcowym była owulacja potwierdzona oznaczeniem progesteronu, a dodatkowo mierzono hormony płciowe i insulinę. Najlepiej wypadł układ 40:1, za nim 20:1 i 80:1. W badaniu na myszach porównującym cztery proporcje również wygrało 40:1, a najsłabiej wypadały mieszanki z największym udziałem D-chiro.

Dlaczego więcej D-chiro-inozytolu nie znaczy lepiej

Skoro D-chiro-inozytol wiąże się z sygnałem insulinowym, łatwo założyć, że wyższa dawka da „mocniejszy efekt". Literatura mówi jednak coś innego.

1. Każda tkanka ma własną proporcję. Carlomagno, Unfer i Roseff (2011) opisali paradoks D-chiro-inozytolu w jajniku: gdy epimeraza pracuje tam intensywniej niż zwykle, zbyt duża część myo-inozytolu przechodzi w drugą formę, co grozi miejscowym niedoborem tej pierwszej.

2. W jajniku obie formy ciągną w przeciwne strony. Przegląd Bizzarriego i wsp. (2023) podsumowuje, że D-chiro-inozytol sprzyja wytwarzaniu androgenów w osłonce i obniża produkcję estrogenów w komórkach ziarnistych, a myo-inozytol wzmacnia ekspresję aromatazy i receptora FSH. W ludzkich komórkach ziarnistych tłumił on gen aromatazy tym mocniej, im wyższe było jego stężenie [Sacchi i wsp., 2016].

3. D-chiro-inozytol może utrudniać wchłanianie myo-inozytolu. Obie formy korzystają w jelicie z tych samych transporterów i mają do nich bardzo zbliżone powinowactwo. W badaniu Garzona i wsp. (2019) osiemnaścioro zdrowych ochotników przyjęło na czczo 6000 mg myo-inozytolu samodzielnie albo razem z 1000 mg D-chiro-inozytolu. Z tym dodatkiem ilość, która dotarła do krwi w ciągu dziewięciu godzin, była o 19% mniejsza, a stężenie szczytowe niższe o niemal jedną czwartą. Zanim zerkniesz podejrzliwie na własny zestaw: 1000 mg to dziesięciokrotność porcji z układu 40:1, więc sprawdzano sytuację skrajną, a nie to, co dzieje się przy 100 mg.

Praktyczny wniosek: myo-inozytol jest bazą i stanowi większość dawki, a D-chiro-inozytol to niewielki dodatek, a nie „ulepszona wersja" tej samej cząsteczki.

Jak policzyć proporcję inozytoli na etykiecie?

Wystarczy jedno dzielenie: miligramy myo-inozytolu podziel przez miligramy D-chiro-inozytolu w tej samej porcji dziennej. Wynik w okolicach czterdziestu to właśnie układ 40:1. Liczy się cała porcja dzienna, a nie pojedyncza kapsułka czy miarka.

Sprawdź przy okazji resztę składu. W tym samym badaniu Garzona mieszanka ekstraktu z jabłka, sorbitolu, maltodekstryny i sukralozy zmniejszyła ilość myo-inozytolu we krwi aż o 31,8%, czyli mocniej niż sam D-chiro. Krótki skład to więc nie estetyka, tylko wchłanianie - piszę o tym przy czystym składzie suplementu.

Ile inozytolu daje dieta, a ile organizm wytwarza sam?

Klasyczne badanie Clementsa i Darnella (1980) zmierzyło zawartość myo-inozytolu w 487 produktach. Rekordziści to fasola (4,40 mg w gramie), śliwki (4,07), melon (3,55), pomarańcze (3,07) i migdały (2,78). Owsianka wypada blado z wynikiem 0,42 mg, a świeże owoce mają go więcej niż mrożone czy puszkowane.

Na talerzu:

• średniej wielkości pomarańcza (około 130 g miąższu) to mniej więcej 400 mg,
• porcja fasoli (100 g) około 440 mg,
• garść migdałów (30 g) około 83 mg,
• miska owsianki z 50 g płatków ledwie 21 mg.

Jadłospisy ułożone przez autorów dawały od 225 do 1500 mg na dobę przy 1800 kcal, a samo ciało wytwarza około 4 g dziennie, głównie w nerkach. Żeby uzbierać z jedzenia 4000 mg, czyli typową porcję w suplementacji, musiałabyś zjeść mniej więcej dziesięć pomarańczy dziennie. Talerz pełen strączków, cytrusów i orzechów pozostaje jednak solidną bazą.

Jak przyjmować inozytole i jaki układ wybrać?

To pytanie słyszę najczęściej. Warto omówić je ze specjalistą, ale trzy zdania porządkują wybór.

• Sam myo-inozytol - najprostszy schemat, jeden produkt, jedna porcja na dobę. Część i tak zamieni się w D-chiro-inozytol [Unfer i wsp., 2017].
• Oba inozytole w proporcji 40:1 - układ najczęściej opisywany przy łącznym stosowaniu obu form [Carlomagno i wsp., 2011].
• Sam D-chiro - schemat, którego bez konsultacji lepiej nie wybierać.

A teraz praktyka, bo to ona decyduje, ile z porcji trafi do krwi.

Rozpuszczaj proszek w wodzie, nigdy w soku, i nie popijaj go słodkim napojem. To najmocniejsza rada w całym tekście: glukoza rywalizuje z inozytolem o ten sam transporter w jelicie, a mieszanka z sorbitolem i maltodekstryną obniżyła wchłanianie o prawie jedną trzecią. Szklanka czystej wody nic nie kosztuje, a bywa najtańszym usprawnieniem w całej suplementacji.

W Osanie proporcję 40:1 składają dwa produkty. MyoPure to 4000 mg myo-inozytolu w proszku: 4 miarki po 2 ml rozpuszczone w 150 ml wody i wypite bezpośrednio po przygotowaniu. ChiroBalance to 100 mg D-chiro-inozytolu w dwóch kapsułkach przyjmowanych podczas posiłku albo tuż po nim; pora dnia nie ma tu znaczenia. Oba razem znajdziesz w zestawie InoDuo. Podział na formaty wynika z dawek: gramy łatwiej wypić, miligramy połknąć - rozwijam to w tekście inozytol - proszek czy kapsułki.

Plan na pierwsze trzy miesiące:

1. Zapisz punkt wyjścia. Przez dwa cykle notuj ich długość i to, jak się czujesz dwie godziny po posiłkach.
2. Wybierz układ i policz proporcję według tabeli powyżej.
3. Sprawdź skład. W porcji nie powinno być sorbitolu ani maltodekstryny.
4. Przypnij porcję do stałego rytuału, a nie do godziny. Proszek do szklanki wody przy śniadaniu, kapsułki do dowolnego posiłku - regularność jest ważniejsza niż zegarek.
5. Nie zwiększaj samodzielnie dawki D-chiro ponad wybraną proporcję.
6. Daj temu dwa lub trzy miesiące - tyle wynosi zalecenie Osany - i dopiero wtedy porównaj notatki, zawsze w tej samej fazie cyklu.

Kiedy porozmawiać z lekarzem

Inozytol jest suplementem diety, a nie sposobem na ominięcie badań. Zanim zaczniesz, umów się na wizytę, jeśli:

• jesteś w ciąży albo karmisz piersią,
• przyjmujesz leki wpływające na poziom glukozy we krwi,
• Twój cykl bywa nieregularny, bardzo długi albo zniknął na kilka miesięcy - możliwe przyczyny opisuję w tekście nieregularny cykl,
• masz za sobą nieprawidłowe wyniki glukozy lub insuliny na czczo albo nieprawidłowe hormony tarczycy,
• rozważasz sam D-chiro w wysokiej dawce.

O wynik badania łatwiej zahaczyć rozmowę niż o wrażenie, że „coś jest nie tak".

Co mówią badania, a czego jeszcze nie wiemy?

Inozytol nie ma zatwierdzonego oświadczenia zdrowotnego EFSA, więc uczciwie można mówić wyłącznie o tym, co opisuje literatura. A tę warto czytać z dystansem: część przeglądów powstała przy udziale autorów związanych z producentami suplementów.

Co jest dobrze opisane: budowa i przemiany obu izomerów [Kiani i wsp., 2021], ich stosunek we krwi w okolicach 40:1 [Milewska i wsp., 2016] oraz tolerancja samego myo-inozytolu. Łagodne dolegliwości żołądkowo-jelitowe, czyli nudności, wzdęcia i biegunka, pojawiały się dopiero przy najwyższej badanej dawce 12 g na dobę, trzykrotnie wyższej niż typowa porcja 4 g, a ich nasilenie nie rosło wraz z dawką [Carlomagno i Unfer, 2011].

Co badania sugerują: metaanaliza Miñambres i wsp. (2019) objęła 20 badań z randomizacją i 1239 uczestników. W grupach przyjmujących inozytole glukoza na czczo była średnio o 0,44 mmol/l (około 8 mg/dl) niższa, a insulina na czczo o mniej więcej 38 pmol/l. Autorzy zaznaczają jednak, że o działaniach niepożądanych wspomniano tylko w 13 z 20 prac i wciąż nie wiadomo, komu ta suplementacja służy.

Czego wciąż nie wiemy:

• czy proporcja 40:1 jest najlepsza dla każdej osoby, czy po prostu najlepiej przebadana,
• jak D-chiro wpływa na jajnik u człowieka, skoro dane o aromatazie pochodzą głównie z hodowli i badań na zwierzętach,
• jakie znaczenie ma konkurencja w jelicie przy zwykłych dawkach, skoro Garzon sprawdzał dziesięciokrotnie wyższą,
• jak wygląda miejscowy stosunek obu form u zdrowych kobiet w kolejnych fazach cyklu.

Moja rada jako dietetyczki: traktuj inozytole jako jeden z elementów dbania o siebie, obok jedzenia, ruchu i snu. Jeśli masz wątpliwości, omów suplementację z kimś, kto zna Twoją sytuację.

Bibliografia

1. Inositols: From Established Knowledge to Novel Approaches (Dinicola S., Unfer V., Facchinetti F. i wsp., Int J Mol Sci 2021;22(19):10575) - PubMed Central
2. Inositols in Insulin Signaling and Glucose Metabolism (Bevilacqua A., Bizzarri M., Int J Endocrinol 2018;2018:1968450) - PubMed
3. From Myo-inositol to D-chiro-inositol molecular pathways (Kiani A.K. i wsp., Eur Rev Med Pharmacol Sci 2021;25(5):2390-2402) - PubMed
4. New Insights into the Activities of D-Chiro-Inositol: A Narrative Review (Gambioli R. i wsp., Biomedicines 2021;9(10):1378) - PubMed Central
5. The D-chiro-inositol paradox in the ovary (Carlomagno G., Unfer V., Roseff S., Fertil Steril 2011;95(8):2515-2516) - PubMed
6. Inositol and human reproduction. From cellular metabolism to clinical use (Milewska E.M., Czyzyk A., Meczekalski B., Genazzani A.D., Gynecol Endocrinol 2016;32(9):690-695) - PubMed
7. Inositol(s) from Bench to Bedside in Endocrinology and Gynecology (Unfer V., Nestler J.E., Kamenov Z.A. i wsp., Int J Endocrinol 2017;2017:8515703) - PubMed
8. Myo-inositol content of common foods: development of a high-myo-inositol diet (Clements R.S. Jr, Darnell B., Am J Clin Nutr 1980;33(9):1954-1967) - PubMed
9. Inositol safety: clinical evidences (Carlomagno G., Unfer V., Eur Rev Med Pharmacol Sci 2011;15(8):931-936) - PubMed
10. Effects of inositol on glucose homeostasis: Systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials (Miñambres I., Cuixart G., Gonçalves A., Corcoy R., Clin Nutr 2019;38(3):1146-1152) - PubMed
11. Risk of reduced intestinal absorption of myo-inositol caused by D-chiro-inositol or by glucose transporter inhibitors (Garzon S., Laganà A.S., Monastra G., Expert Opin Drug Metab Toxicol 2019;15(9):697-703) - PubMed
12. Modulation of gonadotrophin induced steroidogenic enzymes in granulosa cells by d-chiroinositol (Sacchi S., Marinaro F., Tondelli D. i wsp., Reprod Biol Endocrinol 2016;14(1):52) - PubMed
13. Myo-Inositol and D-Chiro-Inositol as Modulators of Ovary Steroidogenesis: A Narrative Review (Bizzarri M., Monti N., Piombarolo A., Angeloni A., Verna R., Nutrients 2023;15(8):1875) - PubMed
14. Investigating Genetic Determinants of Plasma Inositol Status in Adult Humans (Weston E. i wsp., J Nutr 2022;152(11):2333-2342) - PubMed

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub dietetykiem. Osana to suplement diety - nie jest przeznaczona do leczenia ani zapobiegania chorobom. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety.