Hormonalne wypadanie włosów u kobiet - czy włosy odrosną i ile to trwa

Tak, w większości przypadków włosy odrosną. Najczęstsza forma „hormonalnego" wypadania, czyli wypadanie telogenowe po porodzie, po odstawieniu tabletek, po wysokiej gorączce albo silnym stresie, zaczyna się około 3 miesiące po wyzwalaczu i zwykle trwa krócej niż 6 miesięcy, a mieszki włosowe pozostają nieuszkodzone. Włos rośnie około 1 cm na miesiąc, więc pierwsze krótkie odrosty widać po 3-6 miesiącach, a na wyraźnie pełniejszą fryzurę czeka się zwykle rok lub dłużej. Inaczej jest przy przerzedzaniu androgenowym: tam mieszki stopniowo się zmniejszają i im wcześniej zajmie się tym dermatolog, tym więcej udaje się zatrzymać.

Najpierw to, co widzisz: odpływ, szczotka i przedziałek

Rzadko zaczyna się od myśli „to pewnie hormony". Zaczyna się od drobiazgów.

• Po myciu w odpływie zostaje kłębek wyraźnie większy niż jeszcze kilka tygodni temu.
• Włosy są na poduszce, szaliku i zagłówku w samochodzie.
• Gumka do kucyka owija się o jeden raz więcej, a sam kucyk jest cieńszy w dłoni.
• W łazienkowym świetle z góry przedziałek wydaje się szerszy i bardziej prześwituje skóra.
• Na końcu wypadłego włosa widać małą białą kulkę i pojawia się strach, że włosy „wypadają z cebulkami".

Ta biała kulka to dobra wiadomość: tak wygląda każdy włos, który zakończył cykl i wypadł w fazie spoczynku, a mieszek pracuje dalej. Druga dobra wiadomość przychodzi kilka miesięcy później: krótkie, sterczące włoski przy czole i przedziałku. To odrost, a nie „połamane" włosy.

Jak żyje włos i dlaczego wypadanie widać dopiero po 3 miesiącach

Na skórze głowy masz 80-120 tysięcy włosów. Według opracowania StatPearls „Anatomy, Hair" 85-90 procent z nich jest w każdej chwili w fazie wzrostu, czyli anagenie, która trwa od 2 do 6 lat. Potem przychodzi krótka faza przejściowa (katagen) i faza spoczynku (telogen), trwająca około 3 miesięcy. Na jej końcu włos wypada, a w tym samym mieszku rośnie nowy. Włos przybywa około 0,35 mm na dobę, a utrata mniej więcej 100 włosów dziennie mieści się w normie.

Wysoka gorączka, poród, operacja, drastyczna dieta, zbyt mało białka, niedobór żelaza albo odstawienie preparatu z estrogenem mogą jednocześnie przestawić dużą część rosnących włosów w fazę spoczynku. StatPearls w opracowaniu o wypadaniu telogenowym opisuje, że przy znacznym stresie fizjologicznym w telogen może przejść nawet około 70 procent włosów z fazy wzrostu. Ponieważ spoczynek trwa około 3 miesięcy, włosy wypadają nie wtedy, gdy działa wyzwalacz, tylko mniej więcej kwartał później. Stąd typowa historia: w maju grypa z gorączką, w sierpniu nie nadążasz ze sprzątaniem łazienki.

Jak rozpoznać hormonalne wypadanie włosów?

„Hormonalne wypadanie włosów" to potoczna nazwa dwóch różnych mechanizmów. Pierwszy to nadmierne wypadanie telogenowe: włosy lecą z całej głowy, garściami, ale przedziałek długo wygląda podobnie. Drugi to przerzedzanie androgenowe: włosów w odpływie wcale nie musi być dużo, za to z miesiąca na miesiąc bardziej prześwituje skóra na czubku głowy, a nowe włosy są coraz cieńsze. Przegląd Ramosa i Miota w „Anais Brasileiros de Dermatologia" opisuje tę drugą formę jako główną przyczynę utraty włosów u dorosłych kobiet.

Obie formy często współistnieją, na co zwraca uwagę przegląd Rebory w „Clinical, Cosmetic and Investigational Dermatology". Jeśli chcesz liczby zamiast wrażeń, zrób domową wersję opisanego tam testu: nie myj włosów przez 5 dni, potem umyj je nad umywalką z sitkiem i policz włosy, które zostały. Powyżej 100 włosów to sygnał nadmiernego wypadania, a u osób z wypadaniem telogenowym mediana sięga około 300. To nie to samo co 100 włosów dziennie: w teście liczysz włosy z pięciu dni, zebrane w jednym myciu. Przy samym przerzedzaniu androgenowym wynik mieści się zwykle między 10 a 100 - problemem jest grubość włosów, nie ich liczba. Pełną listę przyczyn, także niehormonalnych, rozpisujemy w tekście wypadanie włosów u kobiet.

Jakie hormony odpowiadają za wypadanie włosów?

Wpływ hormonów na włosy dobrze porządkuje przegląd „Hormonal Effects on Hair Follicles" zespołu z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego i Uniwersytetu Medycznego w Poznaniu (Grymowicz i wsp., 2020). Główni gracze to:

• Androgeny, czyli testosteron, DHT, DHEA-S i androstendion. W mieszku enzym 5-alfa-reduktaza przekształca testosteron w silniejszy DHT. U kobiet z predyspozycją to właśnie on stopniowo zmniejsza mieszki na czubku głowy.
• Estrogeny. Mieszek ma dla nich receptory, a ich wysoki poziom wydłuża fazę wzrostu. Dlatego w ciąży włosów w anagenie jest więcej, a spadek estrogenu po porodzie daje falę wypadania. Więcej w tekście estrogen a włosy.
• Progesteron. Na poziomie mieszka ogranicza przekształcanie testosteronu w DHT, hamując aktywność 5-alfa-reduktazy. Szerzej w tekście progesteron a wypadanie włosów.
• Hormony tarczycy. W badaniu van Beek i wsp. na ludzkich mieszkach w hodowli T4 wydłużał fazę wzrostu. Autorzy przypominają, że wypadanie mogą nasilać zarówno za niskie, jak i za wysokie poziomy tych hormonów.
• Prolaktyna i kortyzol. Receptory prolaktyny wykryto w skórze głowy, a o hormonach stresu piszemy niżej.

A „hormon na porost włosów"? Nie ma jednego hormonu, który można po prostu dołożyć. Fazę wzrostu wydłużają estrogeny i hormony tarczycy, ale sięganie po nie to decyzja lekarza, podejmowana z innych powodów. Dla włosów najwięcej robi usunięcie tego, co wypycha je w spoczynek.

Czy włosy odrosną po wypadaniu hormonalnym i po stresie?

Przy wypadaniu telogenowym tak. Mieszek nie jest zniszczony, tylko na przymusowym odpoczynku. Według StatPearls w ostrej postaci wypadanie trwa krócej niż 6 miesięcy, często znacznie krócej, a gęstość się odbudowuje. Warunek jest jeden: wyzwalacz musi zniknąć.

Ze stresem jest podobnie. W 2021 roku zespół z Harvardu opisał w „Nature", że u myszy przewlekły stres i wysoki poziom kortykosteronu, mysiego odpowiednika kortyzolu, utrzymują mieszki w przedłużonym spoczynku. Gdy tej blokady zabrakło, mieszki znacznie częściej wchodziły w fazę wzrostu, bez widocznych szkód w dłuższym czasie. To badanie na zwierzętach, ale pasuje do obserwacji, że po trudnym okresie włosy wracają, tylko z opóźnieniem. Jak stres przestawia sam cykl miesiączkowy, opisujemy w tekście jak stres wpływa na cykl menstruacyjny.

Uważaj, gdy wypadanie trwa dłużej niż pół roku. Whiting opisał w „Journal of the American Academy of Dermatology" 355 osób, głównie kobiet w wieku 30-60 lat, u których nadmierne wypadanie zaczynało się nagle i miało długi, falujący przebieg. Mieszki nie zmniejszały się jak przy przerzedzaniu androgenowym, ale czekanie „aż samo przejdzie" przestaje wtedy wystarczać.

Przy przerzedzaniu androgenowym odpowiedź jest ostrożniejsza. Ramos i Miot opisują je jako postępującą miniaturyzację mieszków, po której gęstość włosów stopniowo spada, a odpowiedź na dostępne metody jako zmienną. Łatwiej zatrzymać ten proces, niż odbudować to, co już zniknęło. Tu liczy się czas: im mniej mieszków zdążyło się zmniejszyć, tym więcej da się zachować.

Ile trwa odrost włosów? Oś czasu miesiąc po miesiącu

Włosy do łopatek to około 40 cm, więc nowy włos potrzebuje ponad trzech lat, żeby dorosnąć do tej długości. Gęstość przy skórze głowy wraca szybciej niż objętość końcówek, dlatego oceniaj postęp po przedziałku i linii czoła, a nie po grubości kucyka. Rób zdjęcie przedziałka co 4 tygodnie, w tym samym świetle.

Poród, pora roku, cykl: kiedy wypadanie ma swój kalendarz

Włosy reagują na hormony z opóźnieniem, więc patrz na nie przez kalendarz.

Po porodzie. W badaniu Gizlenti i Ekmekci (116 kobiet) w 4. miesiącu po porodzie odsetek włosów w spoczynku był istotnie wyższy niż w 6. i 9. miesiącu ciąży, a u karmiących piersią więcej włosów pozostawało w fazie wzrostu niż u niekarmiących. Po roku różnice między tymi grupami się wyrównywały, a autorzy podsumowali, że u większości kobiet zmiany nie są przesadnie nasilone.

Jesienią. Kunz, Seifert i Trüeb przeanalizowali trichogramy 823 zdrowych kobiet zgłaszających wypadanie, zebrane przez 6 lat. Najwięcej włosów w fazie spoczynku było latem, mniejszy szczyt wiosną, najmniej pod koniec zimy. Przy trzymiesięcznym spoczynku letni szczyt oznacza więcej włosów w odpływie jesienią - wrzesień i październik to zły moment na wnioski.

Po odstawieniu tabletek. Spadek syntetycznych hormonów działa na mieszki podobnie jak poród, szczegóły w tekście o wypadaniu włosów po odstawieniu antykoncepcji.

W rytmie cyklu miesiączkowego. Część kobiet widzi więcej włosów w odpływie w dniach przed miesiączką. Co wiadomo, a co jest hipotezą, rozpisujemy w tekście o wypadaniu włosów przed okresem. Ważne: nieregularny cykl razem z przerzedzaniem na czubku głowy, nadmiernym owłosieniem twarzy albo niedoskonałościami cery to sygnał, żeby sprawdzić androgeny. Więcej w tekście nieregularny cykl - co może oznaczać.

Jakie badania przy wypadaniu włosów omówić z lekarzem?

Podstawowy zestaw jest krótki:

1. Morfologia i ferrytyna. Ferrytyna pokazuje zapasy żelaza. Według StatPearls niska potwierdza niedobór, ale prawidłowa go nie wyklucza, bo rośnie też przy stanach zapalnych. W badaniu Rasheed i wsp. (80 kobiet w wieku 18-45 lat z wypadaniem i 40 bez niego) średnia ferrytyna wynosiła 14,7 µg/l przy wypadaniu telogenowym i 23,9 µg/l przy przerzedzaniu androgenowym, wobec 43,5 µg/l w grupie porównawczej. Jeśli masz obfite miesiączki, zajrzyj do tekstu żelazo a obfite miesiączki.
2. TSH, a w razie potrzeby fT4. Hormony tarczycy jako badanie przesiewowe, bo odchylenie w obie strony może nasilać wypadanie.
3. Witamina D. W tym samym badaniu Rasheed i wsp. średni poziom witaminy D u kobiet z wypadaniem był około czterokrotnie niższy niż w grupie bez wypadania. To jedno badanie na 120 kobietach - trop, nie reguła.
4. Hormony płciowe, gdy są ku temu powody. Przy nieregularnym cyklu, nadmiernym owłosieniu twarzy czy przerzedzaniu na czubku głowy lekarz zwykle poszerza badania o testosteron, SHBG, DHEA-S, androstendion i prolaktynę.

Jak powstrzymać hormonalne wypadanie włosów? Plan krok po kroku

1. Cofnij się o 3 miesiące. Sprawdź w kalendarzu, co działo się 1-6 miesięcy przed początkiem wypadania: gorączka, zabieg, poród, odstawienie tabletek, szybkie chudnięcie, trudny okres w pracy. Wyzwalacz często leży właśnie tam.
2. Licz, zamiast zgadywać. Test 5 dni albo notatka „dużo, średnio, mało" po każdym myciu przez miesiąc. Z nią rozmowa z lekarzem jest konkretniejsza.
3. Nie tnij kalorii ani białka. Guo i Katta w „Dermatology Practical & Conceptual" przypominają, że nagła utrata masy ciała i zbyt mała podaż białka to dobrze znane wyzwalacze wypadania telogenowego. Włos to głównie keratyna, czyli białko.
4. Uzupełniaj to, czego brakuje, a nie wszystko naraz. Ten sam przegląd ostrzega, że nadmiar selenu, witaminy A albo E z suplementów bywa powiązany z wypadaniem włosów. Najpierw wyniki, potem decyzje.
5. Postaw na bazę, nie na megadawki. Osana Support to codzienna baza 12 witamin i minerałów w aktywnych formach. Biotyna pomaga zachować zdrowe włosy, a witamina B6 przyczynia się do regulacji aktywności hormonalnej. W Osana Relief znajdziesz cynk w dwóch formach: cytrynianu i pikolinianu. Cynk pomaga zachować zdrowe włosy, skórę i paznokcie. Pozostałe składniki z oświadczeniami zdrowotnymi zebraliśmy w tekście włosy a hormony; kategorię znajdziesz w kolekcji suplementy diety na włosy.
6. Oceniaj po 3-6 miesiącach, nie po 3 tygodniach. Wcześniej patrzysz na włosy, które weszły w spoczynek, zanim cokolwiek zmieniłaś.

Kiedy do dermatologa lub trychologa?

Nie czekaj z wizytą, jeśli:

• nadmierne wypadanie trwa dłużej niż 6 miesięcy albo wraca falami,
• przedziałek wyraźnie się poszerza, a skóra na czubku głowy prześwituje coraz bardziej,
• pojawiają się okrągłe, gładkie placki bez włosów albo wypadają brwi i rzęsy,
• skóra głowy jest zaczerwieniona, łuszczy się albo pojawiają się na niej krostki,
• wypadaniu towarzyszą nieregularny cykl, nadmierne owłosienie twarzy lub niedoskonałości cery,
• wypadanie zaczęło się po włączeniu nowego preparatu od lekarza.

Dermatolog obejrzy skórę głowy w powiększeniu (trichoskopia) i szybciej niż domowy test odróżni wypadanie od zmniejszania się mieszków. Powiedz też, jeśli skóra głowy boli lub piecze. Rebora opisuje to u około 20 procent osób z nadmiernym wypadaniem i zauważa, że częstym błędem dermatologów jest bagatelizowanie tego objawu. Masz prawo potraktować go poważnie.

Czego jeszcze nie wiemy

• Jak często naprawdę zdarza się wypadanie po porodzie. Mirallas i Grimalt po przeglądzie literatury nie znaleźli danych potwierdzających, że po porodzie wypada więcej włosów niż w ciąży, i uznali, że dokładna częstość jest nieznana. To nie podważa Twojego doświadczenia, tylko pokazuje, jak mało jest badań.
• Jaki poziom ferrytyny jest „wystarczający" dla włosów. Według przeglądu Almohanny i wsp. jedni autorzy zalecają utrzymywanie ferrytyny powyżej 40 µg/l, inni powyżej 70 µg/l, a w badaniu Rasheed i wsp. punkty odcięcia wyniosły 27,5-29,4 µg/l. Autorzy przyznają, że dowodów na wpływ żelaza na przebieg wypadania telogenowego wciąż jest za mało, choć większość specjalistów zaleca wyrównywanie niedoboru. Wynik omawiaj z lekarzem, nie z forum.
• Dlaczego androgeny zmniejszają mieszki tylko u części kobiet. Ramos i Miot podkreślają, że mechanizm przerzedzania androgenowego nie jest w pełni poznany, a udział mają geny, hormony i środowisko.
• Czy stres działa na ludzki mieszek jak na mysi. Mechanizm z „Nature" u ludzi dopiero się bada.
• Czy uzupełnianie witaminy D przyspiesza odrost. Niski poziom u kobiet z wypadaniem to obserwacja, a nie dowód, że suplementacja przywraca gęstość.

Przy wypadaniu telogenowym mieszki czekają na swój moment. Twoim zadaniem jest usunąć to, co je zatrzymało, i dać im czas.

Bibliografia

1. Telogen Effluvium (Hughes EC, Syed HA, Saleh D; StatPearls, aktualizacja 2024) - NCBI Bookshelf (StatPearls)
2. Anatomy, Hair (Murphrey MB, Agarwal S, Zito PM; StatPearls, aktualizacja 2023) - NCBI Bookshelf (StatPearls)
3. Telogen effluvium: a comprehensive review (Rebora A; Clin Cosmet Investig Dermatol, 2019) - PubMed
4. Chronic telogen effluvium: increased scalp hair shedding in middle-aged women (Whiting DA; J Am Acad Dermatol, 1996) - PubMed
5. Hormonal Effects on Hair Follicles (Grymowicz M i wsp.; Int J Mol Sci, 2020) - PubMed
6. Thyroid hormones directly alter human hair follicle functions: anagen prolongation and stimulation of both hair matrix keratinocyte proliferation and hair pigmentation (van Beek N i wsp.; J Clin Endocrinol Metab, 2008) - PubMed
7. Corticosterone inhibits GAS6 to govern hair follicle stem-cell quiescence (Choi S i wsp.; Nature, 2021) - PubMed
8. Female Pattern Hair Loss: a clinical and pathophysiological review (Ramos PM, Miot HA; An Bras Dermatol, 2015) - PubMed
9. Seasonality of hair shedding in healthy women complaining of hair loss (Kunz M, Seifert B, Trüeb RM; Dermatology, 2009) - PubMed
10. The changes in the hair cycle during gestation and the post-partum period (Gizlenti S, Ekmekci TR; J Eur Acad Dermatol Venereol, 2014) - PubMed
11. The Postpartum Telogen Effluvium Fallacy (Mirallas O, Grimalt R; Skin Appendage Disord, 2016) - PubMed
12. Serum ferritin and vitamin d in female hair loss: do they play a role? (Rasheed H i wsp.; Skin Pharmacol Physiol, 2013) - PubMed
13. Diet and hair loss: effects of nutrient deficiency and supplement use (Guo EL, Katta R; Dermatol Pract Concept, 2017) - PubMed Central (PMC)
14. The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review (Almohanna HM, Ahmed AA, Tsatalis JP, Tosti A; 2019) - PubMed Central (PMC)

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub dietetykiem. Osana to suplement diety - nie jest przeznaczona do leczenia ani zapobiegania chorobom. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety.