Sezonowe wypadanie włosów jesienią - kiedy to normalne

Jeśli od początku września zostaje Ci na szczotce wyraźnie więcej włosów niż w czerwcu, najprawdopodobniej obserwujesz zjawisko sezonowe, a nie coś, co powinno Cię niepokoić. Badania z użyciem trichogramów pokazują, że największy odsetek włosów w fazie spoczynku przypada na okres letni, a ich fizyczne odczepianie się od mieszka następuje około trzech miesięcy później - czyli dokładnie we wrześniu, październiku i listopadzie. Taki epizod trwa zwykle 6-10 tygodni i wygasza się sam. Warto przyjrzeć się bliżej dopiero wtedy, gdy wzmożone wypadanie ciągnie się dłużej niż trzy miesiące albo gdy widzisz, że przedziałek robi się szerszy.

Co realnie widzisz, zanim nazwiesz to wypadaniem

Zacznijmy od obserwacji, bo od nich zaczyna się każdy taki wrzesień:

• w odpływie po myciu zostaje kłębek, a nie kilka włosów
• gumka do kucyka wchodzi o jeden obrót więcej niż w wakacje
• włosy pojawiają się na poduszce, na czarnym swetrze, na klawiaturze
• przy linii włosów i przy skroniach widać krótkie, sterczące "antenki"
• końcówki wyglądają na rzadsze, choć długość się nie zmieniła

Dwie rzeczy z tej listy warto od razu odczarować. Po pierwsze, te krótkie antenki to nie są włosy połamane, tylko odrastające - czyli dobra wiadomość, a nie zła. Po drugie, jeśli myjesz głowę co trzy dni, to w dniu mycia zobaczysz w odpływie efekt trzech dni, a nie jednego. Sama zmiana rytmu mycia potrafi zrobić wrażenie, że "wypada dwa razy więcej", choć nic się nie zmieniło. Jesienią zmienia się też garderoba: ciemny sweter pokazuje włosy, których na jasnej letniej sukience po prostu nie było widać.

Dlaczego akurat wrzesień? Bo włos ma opóźniony zegar

Każdy mieszek włosowy pracuje w cyklu. W fazie wzrostu (anagen), która trwa średnio 2-6 lat, znajduje się na zdrowej głowie mniej więcej 85-90 procent włosów. Potem przychodzi krótka faza przejściowa (katagen) i faza spoczynku (telogen), trwająca około trzech miesięcy. Włos w telogenie już nie rośnie - siedzi w mieszku jak zapałka w pudełku i czeka, aż wypchnie go nowy, odrastający pod spodem.

I tu jest cały mechanizm sezonowości: włos, który wchodzi w fazę spoczynku w czerwcu czy lipcu, odczepi się dopiero we wrześniu lub październiku. To, co widzisz jesienią na szczotce, jest echem lata, a nie reakcją na to, co dzieje się teraz.

Ten wzorzec potwierdza kilka niezależnych obserwacji:

• W klasycznym badaniu Randall i Eblinga z Sheffield, prowadzonym przez 18 miesięcy, odsetek mieszków w fazie wzrostu osiągał szczyt powyżej 90 procent w marcu i spadał do minimum we wrześniu. Liczba wypadających włosów była najwyższa w sierpniu i wrześniu i wynosiła średnio około 60 dziennie - ponad dwa razy więcej niż poprzedniej zimy.
• Zespół z Zurychu przeanalizował trichogramy 823 kobiet zgłaszających się z powodu nadmiernej utraty włosów i stwierdził roczną cykliczność: najwyższy odsetek włosów telogenowych latem, z dodatkowym, słabszym szczytem wiosną.
• Analiza wyszukiwań w Google z lat 2004-2016, obejmująca osiem krajów z obu półkul, pokazała ten sam rytm: w porównaniu z wiosną zainteresowanie tematem rośnie kilkukrotnie latem i jesienią.

Czyli nie, to nie jest Twoja wyobraźnia ani wina nowej odżywki. To najlepiej udokumentowany rytm sezonowy w całej trichologii, powtarzalny na dwóch półkulach.

Rok w życiu włosa - kalendarz, do którego można wracać

Nie ma sensu liczyć włosów sztuka po sztuce. Dużo więcej powie Ci zdjęcie przedziałka przy tym samym oświetleniu raz na cztery tygodnie albo pomiar obwodu kucyka krawiecką miarką. To dwie miary, które faktycznie pokazują trend, a nie pojedynczy zły dzień.

Most do cyklu: estrogeny trzymają włos w fazie wzrostu

Tu dochodzimy do rzeczy, o której rzadko się mówi przy okazji jesiennego wypadania. Faza wzrostu włosa jest wrażliwa na estrogeny - w badaniach eksperymentalnych estrogeny przedłużają telogen i opóźniają wejście mieszka w kolejną fazę wzrostu, przy czym efekt ten jest odwracalny.

Najlepiej widać to w sytuacjach, w których poziom estrogenów zmienia się gwałtownie: po porodzie wysoki poziom hormonów spada w ciągu kilku dni, a duża grupa mieszków przechodzi w fazę spoczynku równocześnie. Efekt pojawia się nie od razu, tylko dwa-trzy miesiące później. Ten sam trzymiesięczny poślizg, który widzisz jesienią.

W zwykłym cyklu miesiączkowym wahania są dużo mniejsze, ale nie zerowe. W pierwszej fazie estradiol rośnie i wiele kobiet opisuje wtedy włosy jako bardziej sprężyste i szybciej odbijające się od nasady. W drugiej fazie, zwłaszcza w dniach przed miesiączką, estradiol spada, dominuje progesteron, skóra głowy produkuje więcej sebum i bywa bardziej tkliwa - a szczotka wygląda gorzej. Jeśli zaczniesz notować, w które dni zostaje najwięcej włosów, u sporej części kobiet wyjdzie, że są to dni tuż przed miesiączką i pierwsze dni cyklu.

Jesienią te dwa rytmy się nakładają: sezonowy szczyt telogenu plus faza cyklu, w której i tak widzisz siebie gorzej. Stąd wrażenie, że "wszystko naraz". To dlatego warto oceniać włosy zawsze w tym samym momencie cyklu - na przykład w siódmym dniu - zamiast porównywać dzień przed miesiączką z dniem po niej. Więcej o tym, jak fazy przekładają się na to, co widać w lustrze, znajdziesz w tekstach fazy cyklu miesiączkowego a hormony oraz włosy a hormony - składniki wsparcia.

Co jeszcze odzywa się z trzymiesięcznym opóźnieniem

Sezon to nie jedyny zegar. Do tej samej kategorii opóźnionych efektów należą:

• odstawienie antykoncepcji hormonalnej albo zmiana preparatu
• mocna redukcja kalorii latem przed wyjazdem, zwłaszcza dieta uboga w białko
• przebyta infekcja z wysoką gorączką
• długi okres wysokiego napięcia, praca w trybie awaryjnym, nieprzespane tygodnie
• poród i okres karmienia
• duża utrata krwi, na przykład przy bardzo obfitych miesiączkach

Każde z tych wydarzeń zwykle odzywa się na szczotce 2-3 miesiące później. Jeśli szukasz przyczyny, cofnij się myślą do czerwca, a nie do zeszłego tygodnia. Ta jedna zmiana perspektywy oszczędza sporo nerwów.

Kiedy to prawdopodobnie nie jest już sam sezon

Sezonowość ma swoje granice. Umów się z lekarzem rodzinnym na podstawowe badania, jeśli:

• wzmożone wypadanie trwa dłużej niż trzy miesiące i nie słabnie
• przedziałek wyraźnie się poszerza albo prześwituje skóra na czubku głowy
• pojedyncze włosy stają się cieńsze, nie tylko mniej liczne
• towarzyszy temu duże zmęczenie, bladość, zadyszka przy wysiłku, kołatanie serca
• skóra głowy swędzi, piecze albo się łuszczy
• pojawiają się wyraźnie odgraniczone ogniska bez włosów

Warto poprosić o morfologię, ferrytynę oraz TSH. Ferrytyna jest tu kluczowa, bo pokazuje zapasy żelaza, a nie chwilowy stan. W badaniu irańskim ferrytyna na poziomie 30 ng/ml lub niższym wiązała się z ilorazem szans rozlanego wypadania włosów u kobiet na poziomie 21, czyli ponad dwudziestokrotnie wyższym niż w grupie porównawczej. Kolejne prace potwierdzają, że kobiety zgłaszające się z tym tematem mają średnio niższą ferrytynę. To bardzo dobry argument, żeby najpierw zbadać, a potem ewentualnie uzupełniać - żelaza nie suplementuje się w ciemno, bo jego nadmiar też ma swoją cenę.

Składniki, przy których wiadomo, co jest udowodnione

Rynek "na włosy" jest głośny, więc warto rozdzielić to, co ma zatwierdzone oświadczenie zdrowotne, od tego, co jest tylko obietnicą z reklamy.

Trzy uwagi praktyczne. Witamina D nie ma oświadczenia dotyczącego włosów, ale jesień to moment, w którym jej poziom w polskiej szerokości geograficznej i tak zaczyna spadać, bo synteza skórna praktycznie zamiera na pół roku. Polskie wytyczne z 2023 roku wprost mówią o suplementacji w sezonie jesienno-zimowym, a szczegóły form i dawek rozkładamy na czynniki w tekście jaką witaminę D wybrać.

Po drugie, cynk i biotyna działają w kategorii "utrzymanie", a nie "przyspieszenie" - jeśli ktoś obiecuje Ci gęstość w cztery tygodnie, to nie jest język nauki. Rozwijamy to w artykułach o cynku na skórę, włosy i paznokcie i o biotynie.

Po trzecie, więcej nie znaczy lepiej. Przegląd Almohanny i współpracowników z 2019 roku zwraca uwagę, że wysokie dawki niektórych składników - w tym selenu czy witaminy A - same w sobie bywają wiązane z gorszą kondycją włosów. Sensowna dawka to taka, która uzupełnia dietę, a nie taka, która robi wrażenie na etykiecie.

Co realnie zrobić przez te 6-8 tygodni

• Nie tnij kalorii jesienią. Włos jest strukturą białkową i przy dużym deficycie organizm oszczędza właśnie na nim.
• Zadbaj o białko w każdym posiłku i o regularne posiłki - efekt jest niewidoczny od razu, ale to podstawa.
• Nie myj rzadziej "żeby mniej wypadało". Włos telogenowy i tak jest już odczepiony, a zalegające sebum nie pomaga skórze głowy. Więcej w tekście o skórze głowy a kondycji włosów.
• Pilnuj snu i tego, co robisz z napięciem. Długie okresy wysokiego kortyzolu odbijają się na cyklu włosa z tym samym opóźnieniem - praktyczne sposoby zebraliśmy w tekście jak obniżyć kortyzol naturalnie.
• Rozczesuj delikatnie, od dołu, na sucho lub z odżywką. Mokry włos jest bardziej podatny na uszkodzenia.
• Odpuść na chwilę mocno ściągnięte kucyki i codzienne prostowanie. To nie zatrzyma sezonu, ale nie dokłada strat mechanicznych do tych naturalnych.
• Daj sobie trzy miesiące. Odrost to około 1-1,5 cm miesięcznie, więc efekt tego, co robisz we wrześniu, zobaczysz na przełomie roku.

Gdzie w tym wszystkim jest miejsce na suplement

Jeśli dieta bywa nierówna, a jesienią dokładasz do tego mniej słońca i krótsze dni, sensowna jest stała, codzienna baza mikroskładników zamiast doraźnych "błyskawicznych sposobów na włosy" kupowanych w panice we wrześniu. Tak właśnie zbudowaliśmy linię Support, którą znajdziesz w kolekcji do codziennego stosowania - czyste składy, bez zbędnych wypełniaczy, w szklanych słoiczkach, z produkcją w Polsce i składnikami o wysokiej biodostępności.

To wsparcie codziennej diety, a nie odpowiedź na wszystko. Jeśli badania pokażą niskie zapasy żelaza, to właśnie od nich zaczyna się rozmowa z lekarzem. A jeśli wolisz coś ukierunkowanego na węższą potrzebę, zajrzyj do kolekcji na konkretny problem.

I najważniejsze: jesienne wypadanie jest sezonem, a nie wyrokiem. Włosy, które teraz zostają na szczotce, i tak zakończyły już swoją pracę, a pod nimi rusza kolejne pokolenie. Twoim zadaniem na te kilka tygodni jest nie przeszkadzać - jeść normalnie, spać, obserwować trend i nie robić gwałtownych ruchów.

Bibliografia

1. Seasonal changes in human hair growth (Randall VA, Ebling FJ, British Journal of Dermatology, 1991) - PubMed
2. Seasonality of hair shedding in healthy women complaining of hair loss (Kunz M, Seifert B, Trüeb RM, Dermatology, 2009) - PubMed
3. Seasonality of hair loss: a time series analysis of Google Trends data 2004-2016 (Hsiang EY i wsp., British Journal of Dermatology, 2018) - PubMed
4. Telogen Effluvium (StatPearls, NCBI Bookshelf) - NCBI Bookshelf / NIH
5. Physiology, Hair (StatPearls, NCBI Bookshelf) - NCBI Bookshelf / NIH
6. The Role of Vitamins and Minerals in Hair Loss: A Review (Almohanna HM i wsp., Dermatology and Therapy, 2019) - PubMed
7. Iron status in diffuse telogen hair loss among women (Moeinvaziri M i wsp., Acta Dermatovenerol Croat, 2009) - PubMed
8. The Diagnostic Value of Serum Ferritin for Telogen Effluvium: A Cross-Sectional Comparative Study - PubMed Central
9. Estrogen Leads to Reversible Hair Cycle Retardation through Inducing Premature Catagen and Maintaining Telogen (PLOS ONE, 2012) - PubMed Central
10. Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to zinc, including maintenance of normal hair and nails (ID 412), EFSA Journal 2010;8(10):1819 - EFSA Journal
11. Scientific Opinion on the substantiation of health claims related to biotin, including maintenance of normal hair (ID 121), EFSA Journal 2010;8(10):1728 - EFSA Journal
12. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland (Płudowski P i wsp., Nutrients, 2023) - PubMed Central

Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem lub dietetykiem. Osana to suplement diety - nie jest przeznaczona do leczenia ani zapobiegania chorobom. Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej diety.