Hirsutyzm to nadmierne owłosienie typu męskiego u kobiet. Najczęściej dotyczy miejsc szczególnie wrażliwych na androgeny, takich jak broda, okolica nad górną wargą, szyja, klatka piersiowa, brzuch, plecy czy uda.

U kobiet z PCOS hirsutyzm jest jednym z najczęstszych objawów hiperandrogenizmu, czyli nadmiaru androgenów lub zwiększonej wrażliwości tkanek na ich działanie. Androgeny, takie jak testosteron i DHT, wpływają na mieszki włosowe, powodując przekształcanie cienkich, jasnych włosków w grubsze, ciemniejsze i bardziej widoczne włosy terminalne.

Hirsutyzm nie jest wyłącznie problemem estetycznym. Bardzo często jest sygnałem, że w organizmie występują zaburzenia hormonalne, metaboliczne lub insulinowe, które wymagają szerszego podejścia. Więcej o samym objawie przeczytasz w artykule Hirsutyzm w PCOS – czym jest?.

PCOS, czyli zespół policystycznych jajników, bardzo często wiąże się z podwyższonym poziomem androgenów. U części kobiet androgeny są wyraźnie podwyższone w badaniach, a u innych wyniki mogą mieścić się w normie laboratoryjnej, ale tkanki są bardziej wrażliwe na ich działanie.

Do mechanizmów nasilających hirsutyzm w PCOS należą:

• insulinooporność,
• wysoki poziom insuliny,
• podwyższony testosteron,
• podwyższone DHEA-S lub androstendion,
• niskie SHBG,
• przewlekły stan zapalny,
• zaburzenia owulacji,
• nadmiar tkanki tłuszczowej,
• zaburzenia pracy nadnerczy.

Wysoka insulina może pobudzać jajniki do większej produkcji androgenów. Jednocześnie może obniżać SHBG, czyli białko wiążące hormony płciowe. Gdy SHBG jest niskie, więcej testosteronu pozostaje w formie wolnej, aktywnej biologicznie. To właśnie wolny testosteron silniej wpływa na skórę, włosy i mieszki włosowe.

Hirsutyzm jest objawem, który zwykle poprawia się powoli. Nawet jeśli poziom androgenów zaczyna spadać, włosy, które już stały się grubsze i ciemniejsze, nie znikają natychmiast. Cykl wzrostu włosa trwa miesiącami, dlatego efekty pracy hormonalno-metabolicznej wymagają czasu.

W praktyce najlepsze efekty daje połączenie:

• diagnostyki hormonalnej,
• pracy nad insuliną,
• wsparcia androgenów,
• działania przeciwzapalnego,
• celowanej suplementacji,
• metod kosmetologicznych lub laserowych,
• leczenia, jeśli jest wskazane przez lekarza.

Naturalne wsparcie może zmniejszać czynniki nasilające hirsutyzm, ale przy nasilonym owłosieniu warto równolegle skonsultować się z ginekologiem-endokrynologiem lub endokrynologiem.

Zanim rozpocznie się suplementację lub zmiany dietetyczne, warto ustalić, co napędza hirsutyzm. U kobiet z PCOS często głównym problemem są androgeny i insulinooporność, ale nie zawsze jest to jedyna przyczyna.

Przy hirsutyzmie warto rozważyć badania takie jak:

• testosteron całkowity,
• testosteron wolny,
• SHBG,
• DHEA-S,
• androstendion,
• 17-OH-progesteron,
• prolaktyna,
• TSH, FT3, FT4,
• glukoza na czczo,
• insulina na czczo,
• HOMA-IR,
• krzywa glukozowo-insulinowa,
• LH i FSH,
• estradiol,
• progesteron 7 dni po owulacji,
• lipidogram,
• ALT, AST, GGTP,
• 25(OH)D,
• ferrytyna.

Szczególnie ważne jest oznaczenie androgenów i ocena gospodarki insulinowej. Jeśli hirsutyzm narasta szybko, pojawia się nagle lub towarzyszą mu inne objawy wirylizacji, konieczna jest pilna diagnostyka lekarska.

Praca nad insuliną to jeden z najważniejszych elementów przy hirsutyzmie w PCOS. Wysoki poziom insuliny może nasilać produkcję androgenów w jajnikach, a androgeny wpływają na wzrost ciemnych, sztywnych włosków. Szerzej o tym mechanizmie piszemy w artykule Cukier a hormony – insulina, PCOS i cykl miesiączkowy.

Aby wspierać insulinowrażliwość, warto zadbać o:

• pełnowartościowe posiłki,
• białko w każdym głównym posiłku,
• zdrowe tłuszcze,
• błonnik,
• warzywa,
• ograniczenie cukru,
• ograniczenie produktów wysokoprzetworzonych,
• odpowiednią ilość snu,
• regularną aktywność fizyczną,
• unikanie ciągłego podjadania.

Nie chodzi o restrykcyjną dietę bez węglowodanów. Chodzi o to, aby posiłki były dobrze skomponowane i nie powodowały dużych wahań glukozy oraz insuliny.

Przykładowo, lepszym wyborem niż sama bułka lub słodka przekąska będzie posiłek zawierający białko, tłuszcz i węglowodany złożone: jajka z warzywami, kasza z rybą i oliwą, sałatka z ciecierzycą lub owsianka z dodatkiem białka i orzechów.

Mio-inozytol jest jednym z najlepiej przebadanych składników w PCOS. Bierze udział w sygnalizacji insulinowej, dlatego może wspierać insulinowrażliwość, a pośrednio także równowagę androgenową.

To szczególnie ważne przy hirsutyzmie, ponieważ u wielu kobiet nadmierne owłosienie jest napędzane przez połączenie wysokiej insuliny i androgenów. Różnice między formami inozytolu opisujemy w artykule Mio-inozytol i D-chiro-inozytol w PCOS – wpływ na cykl.

Mio-inozytol może wspierać:

• gospodarkę glukozowo-insulinową,
• regularność cyklu miesiączkowego,
• owulację,
• obniżanie hiperandrogenizmu,
• funkcję jajników,
• płodność.

Mio-inozytol w czystej formie znajdziesz w Osana MyoPure.

Warto podkreślić, że inozytol nie jest lekiem ani metodą usuwania włosków. Jego rola polega na wspieraniu mechanizmów metabolicznych związanych z PCOS, które mogą prowadzić do nadmiaru androgenów.

Hirsutyzm w PCOS często współwystępuje z trądzikiem, przetłuszczaniem skóry, wypadaniem włosów i stanem zapalnym. Dlatego warto zadbać o składniki, które wspierają organizm przeciwzapalnie i antyoksydacyjnie. O wsparciu skóry przy PCOS przeczytasz w artykule Trądzik w PCOS – hormony i skóra.

Cynk

Cynk wspiera skórę, włosy, odporność, pracę jajników oraz równowagę androgenową. W badaniach u kobiet z PCOS suplementacja cynkiem była oceniana m.in. w kontekście parametrów metabolicznych, hirsutyzmu, alopecji i stresu oksydacyjnego. Więcej o roli cynku w artykule Cynk a PCOS – wpływ na androgeny, cykl i skórę.

Cynk może być szczególnie ważny u kobiet, które mają:

• trądzik hormonalny,
• wypadanie włosów,
• nadmierne owłosienie,
• obniżoną odporność,
• problemy z gojeniem skóry,
• dietę ubogą w produkty odzwierzęce.

NAC

NAC, czyli N-acetylocysteina, jest prekursorem glutationu — jednego z najważniejszych antyoksydantów w organizmie. W PCOS NAC jest badana głównie w kontekście stresu oksydacyjnego, owulacji, parametrów metabolicznych i działania przeciwzapalnego.

Cynk i NAC znajdziesz w formule Osana Relief.

PCOS bardzo często wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym niskiego stopnia i stresem oksydacyjnym. Te procesy mogą nasilać zaburzenia metaboliczne i hormonalne, w tym insulinooporność oraz hiperandrogenizm.

Dieta przeciwzapalna przy PCOS powinna zawierać:

• warzywa,
• owoce jagodowe,
• oliwę z oliwek,
• tłuste ryby morskie,
• orzechy,
• pestki,
• przyprawy, takie jak kurkuma, imbir, cynamon,
• kakao,
• zieloną herbatę,
• produkty bogate w błonnik.

Ważnym elementem są również kwasy omega-3 EPA i DHA. W badaniach u kobiet z PCOS omega-3 oceniano m.in. pod kątem wpływu na markery metaboliczne, lipidy, stan zapalny i wybrane parametry hormonalne.

Skoncentrowanym źródłem EPA i DHA jest Osana Nourish.

Mięta zielona, czyli spearmint tea, jest jednym z najczęściej omawianych naturalnych sposobów wsparcia przy hirsutyzmie. W niewielkich badaniach u kobiet z PCOS obserwowano obniżenie wolnego i całkowitego testosteronu po regularnym spożywaniu naparu z mięty zielonej.

Najczęściej omawiany schemat to 2 filiżanki naparu dziennie. Trzeba jednak pamiętać, że badania są ograniczone, a efekt na realne zmniejszenie owłosienia wymaga czasu i dłuższych obserwacji.

Mięta zielona może być ciekawym dodatkiem do strategii, ale nie powinna zastępować pracy nad insuliną, androgenami, dietą i diagnostyką.

Jeśli występuje nadmiar tkanki tłuszczowej, redukcja masy ciała może wspierać poprawę insulinowrażliwości, obniżenie insuliny i równowagę androgenową.

Nie oznacza to, że każda kobieta z PCOS musi schudnąć. PCOS występuje również u kobiet szczupłych. Jednak przy współistniejącej nadwadze, otyłości i insulinooporności nawet umiarkowana redukcja masy ciała może poprawiać parametry metaboliczne i hormonalne.

Najważniejsze, aby redukcja nie była agresywna. Zbyt niska kaloryczność, eliminacje i przewlekły stres dietetyczny mogą pogarszać owulację, progesteron, tarczycę i samopoczucie.

To bardzo ważne: hirsutyzm nie zmniejsza się tak szybko jak np. wahania glukozy czy samopoczucie po zmianie diety.

Mieszki włosowe potrzebują czasu, aby zareagować na zmiany hormonalne. Włosy, które już urosły jako grube i ciemne, nie znikną od samego obniżenia androgenów. Dlatego często potrzebne są jednocześnie metody kosmetologiczne, takie jak laseroterapia, elektroliza lub inne formy usuwania owłosienia.

Praca hormonalna ma jednak sens, ponieważ może ograniczać pojawianie się nowych włosków i spowalniać nasilanie problemu.

Konsultacja z lekarzem jest szczególnie ważna, jeśli:

• nadmierne owłosienie pojawiło się nagle,
• objawy szybko się nasilają,
• występuje obniżenie głosu,
• pojawia się łysienie typu męskiego,
• miesiączki zanikają,
• androgeny są bardzo wysokie,
• występuje podejrzenie choroby nadnerczy,
• pojawiają się inne objawy wirylizacji.

Hirsutyzm może być objawem PCOS, ale może też wynikać z innych zaburzeń endokrynologicznych, dlatego diagnostyka jest kluczowa.

Hirsutyzm w PCOS najczęściej wynika z nadmiaru androgenów, wysokiej insuliny, niskiego SHBG i zwiększonej wrażliwości mieszków włosowych na androgeny. Dlatego skuteczna strategia powinna obejmować nie tylko usuwanie włosków, ale przede wszystkim działanie na przyczynę problemu.

Najważniejsze elementy wsparcia to:

• diagnostyka androgenów i insuliny,
• stabilizacja glukozy i insuliny,
• dieta przeciwzapalna,
• mio-inozytol,
• cynk i NAC,
• omega-3,
• mięta zielona jako dodatkowe wsparcie,
• sen, aktywność fizyczna i redukcja stresu,
• metody kosmetologiczne, jeśli są potrzebne.

Mio-inozytol znajdziesz w Osana MyoPure, cynk i NAC w Osana Relief, a omega-3 EPA i DHA w Osana Nourish.

Suplementy diety nie zastępują zróżnicowanej diety, diagnostyki ani konsultacji lekarskiej.

Bibliografia

1. Martin KA, Anderson RR, Chang RJ, Ehrmann DA, Lobo RA, Murad MH, et al. Evaluation and treatment of hirsutism in premenopausal women: an Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(4):1233-1257.
2. Teede HJ, Tay CT, Laven JJE, Dokras A, Moran LJ, Piltonen TT, et al. Recommendations from the 2023 International Evidence-based Guideline for the Assessment and Management of Polycystic Ovary Syndrome. J Clin Endocrinol Metab. 2023;108(10):2447-2469.
3. Grant P. Spearmint herbal tea has significant anti-androgen effects in polycystic ovarian syndrome: a randomized controlled trial. Phytother Res. 2010;24(2):186-188.
4. Cowan S, Lim S, Alycia C, Pirotta S, Thomson R, Gibson-Helm M, et al. Lifestyle management in polycystic ovary syndrome: beyond diet and physical activity. BMC Endocr Disord. 2023;23(1):14.
5. Toosy S, Sodi R, Pappachan JM. Lean polycystic ovary syndrome: an evidence-based practical approach. J Diabetes Metab Disord. 2018;17(2):277-285.
6. Unfer V, Facchinetti F, Orrù B, Giordani B, Nestler J. Myo-inositol effects in women with PCOS: a meta-analysis of randomized controlled trials. Endocr Connect. 2017;6(8):647-658.
7. Greff D, Juhász AE, Váncsa S, Váradi A, Sipos Z, Szinte J, et al. Inositol is an effective and safe treatment in polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Reprod Biol Endocrinol. 2023;21(1):10.
8. Foroozanfard F, Jamilian M, Jafari Z, Khassaf A, Hosseini A, Khorammian H, Asemi Z. Effects of zinc supplementation on markers of insulin resistance and lipid profiles in women with polycystic ovary syndrome: a randomized, double-blind, placebo-controlled trial. Exp Clin Endocrinol Diabetes. 2015;123(4):215-220.
9. Thakker D, Raval A, Patel I, Walia R. N-acetylcysteine for polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled clinical trials. Obstet Gynecol Int. 2015;2015:817849.
10. Yang K, Zeng L, Bao T, Ge J. Effectiveness of omega-3 fatty acid for polycystic ovary syndrome: a systematic review and meta-analysis. Reprod Biol Endocrinol. 2018;16(1):27.